“De politieke situatie is beangstigend”

Esther Bejarano heeft het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau overleefd. Naar aanleiding van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust sprak de redactie van VIVA met de 93-jarige over haar verleden en haar tegenwoordige politieke betrokkenheid. Met veel hulp van Google Translate hebben wij dit interview vertaald, omdat het belangrijker dan ooit is om de stemmen uit het verleden niet verloren te laten gaan.

Dag mevrouw Bejarano. 27 januari, de dag dat het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau in 1945 werd bevrijd, is tegenwoordig de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust. Wanneer werd u bevrijd?

Na mijn tijd in Auschwitz ben ik in het concentratiekamp Ravensbrück terecht gekomen. Tegen het einde van de oorlog moest ik met de andere gevangenen op de dodenmars. In een bos wisten zeven meisjes te ontkomen. Elk van ons heeft zich achter bomen verstopt en gewacht tot het zoeken ophield.

Hoe ging het verder?

Je wist niet wat er ging gebeuren. Om ons heen waren zowel de Russen als de Amerikanen onderweg. Dat was natuurlijk een gevaarlijke situatie. Gelukkig is alles goed afgelopen. Eerst bevonden we ons in de Russische sector. Daar heeft iemand ons een plek gegeven om te overnachten. We zijn uiteindelijk ook voor hen gevlucht, omdat ze met ons een feestje wilden vieren. Dat wilden we niet. We kwamen op een landweg waar ook veel vluchtelingen uit Berlijn liepen. Dat herinnert me tegenwoordig aan de vluchtelingen die nu naar Duitsland komen en niet weten wat er gaat gebeuren. Tot we bij een dorp aankwamen, zijn we bij elkaar gebleven. Daar durfden we in de schuur van een boerderij te overnachten. De volgende ochtend reden er Amerikaanse tanks voorbij. Samen met de Amerikanen zijn we naar Lübz gegaan, waar we in een restaurant werden geplaatst en de Amerikanen over onze tijd in het concentratiekamp vertelden. Tot dat moment hadden we nog niemand verteld dat we uit een concentratiekamp kwamen. De kampkleding hadden we in de tussentijd uitgetrokken. Toen ik vertelde dat ik lid was geweest van het meisjesorkest van Auschwitz, gaf een Amerikaanse soldaat mij een accordeon op de voorwaarde dat ik zou spelen en samen zou zingen, omdat de oorlog bijna voorbij moest zijn. Korte tijd later kwam het Rode Leger aan. Amerikanen en Russen omarmden en kusten elkaar en een Russische soldaat riep: “Hitler is dood, de oorlog is voorbij.” Dat was onze bevrijding.

Esther Bajarano

Voordat Esther Bejarano zichzelf kon bevrijden, overleefde ze drie concentratiekampen, waaronder het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau, dat puur voor het doden van mensen gebouwd was. Hier moest ze in het begin stenen scheppen. Toen het meisjesorkest van Auschwitz opgericht werd, was het haar muzikale talent dat haar waarschijnlijk het leven redde en haar een plek als accordeonspeler in het orkest bezorgde. Vanaf dat moment moest ze spelen terwijl de andere gevangenen naar het werk liepen op het veld en na twaalf uur dwangarbeid weer terugkeerden. Ze moest ook spelen als de mensen aankwamen met de goederentreinen en direct naar de gaskamers afgevoerd werden.

Hoe heeft u de aankomst in Auschwitz beleefd?

Het was vreselijk voor ons. Men hat ons gezegd dat we naar een werkkamp gingen. Toen we Auschwitz bereikten stonden drie mannen in burgerkleding te wachten. We dachten eerst dat zij onze voormannen waren. Ze waren ook beleefd en zeiden: “Wie gehandicapt of ziek is, of een vrouw met een baby of ouder dan 45 jaar is dan kun je gewoon in de vrachtwagen stappen.” Verder waren er ook jonge mensen die ook met de vrachtwagen mee wilden om hun geliefden niet uit het oog te verliezen. Zij werden naar voren gehaald en hen werd gezegd dat zij jong waren en konden lopen. Tegelijkertijd reden zij de mensen in de vrachtwagen het kamp in. We hebben dat natuurlijk geloofd en dachten dat het niet zo slecht kon zijn, als de Nazi’s zich erom bekommerden dat iedereen naar het kamp gebracht werd. Dat was een grote denkfout van ons. Deze wagens zijn direct naar de gaskamers gereden. Toen volgen de verschrikkelijke procedures, zoals het aanbrengen van de tatoeage met het kampnummer en het afscheren van de haren, alvorens we in blokken opgedeeld werden. De nieuw aangekomen mensen zochten naar familie en vrienden, maar konden niemand vinden. De vrouwen die al langer in Auschwitz waren hebben het ons toen uitgelegd. Ze zeiden: “Die zien jullie niet meer terug, die zijn allemaal vergast.” Dat was een grote shock voor ons.

Hoe belangrijk was de solidariteit tussen de kampbewoners?

Als die niet bestaan had, dan had ik hier nu niet mijn verhaal kunnen doen. Godzijdank ben ik niet alleen naar Auschwitz gegaan, maar samen met veel jonge vrouwen. Natuurlijk hebben we elkaar geholpen. Zonder deze solidariteit waren er nog meer mensen gestorven.

Waren er gedachten die uw dagelijkse leven op de een of andere manier hebben opgefleurd, of u kracht hebben gegeven?

Ik heb constant tegen mezelf gezegd: “Ik moet het overleven, zodat ik wraak kan nemen voor wat men ons had aangedaan. Mij krijgen ze niet klein.” Er waren veel vrouwen die het niet volgehouden hebben. Ik weet niet waarom ik deze tijd heb overleefd met de vernedering en de vreselijke manier waarop men met ons omging. Blijkbaar was ik sterk genoeg. Anderen waren dat helaas niet. Zij liepen dan gewoon naar prikkeldraad dat onder spanning stond en hebben zo zichzelf het leven ontnomen. Voor de nationaalsocialisten waren we geen mensen meer. We waren nog slechts nummers en minder dan dieren, in de ogen van de Nazi’s het leven niet meer waard.

Wanneer u nu terug denkt aan die tijd, welke beelden verschijnen dan als eerste?

Alles was slecht. Er waren veel zaken die men weer voor de ogen ziet. Zoals de binnenkomende treinen, waarbij wij bij de poort stonden met het meisjesorkest en dan muziek moesten maken terwijl de treinen direct naar de gaskamers reden. Dat wisten de mensen in de treinen natuurlijk ook niet. Wij wisten dat echter wel. Dat is een enorme psychische last om te dragen. Je kon niet helpen, want achter ons stond de SS met geweren en zij hadden ons meteen doodgeschoten als we niet gespeeld hadden. Deze hulpeloosheid is het slechtste wat ik heb meegemaakt.

Tegenwoordig treedt Esther Bejarano op als gastspreker en musicus. In scholen, tijdens demonstraties en concerten met de rapgroep Microphone Mafia en haar eigen Sohn Yoram vertelt ze haar geschiedenis. Ze wil uitleggen. Waarschuwingen voor wat er gebeuren kan wanneer men rechtse ideeën niet in de weg staat. Daar leeft de 93-jarige voor. Ze ziet het als haar taak en als haar wraak op de mensen die meer dan 70 jaar geleden onbeschrijflijk leed aan haar hebben toegebracht.

Wat geeft u de kracht die nodig is om op te treden en de daden van de Nazi’s te herinneren?

Ik zie het onderwijzen van mensen als mijn plicht, omdat er geen rationele verklaring is voor wat er gebeurd is. Onlangs werd mij gevraagd of het nog steeds nodig was om de vermoorde Joden te herdenken op 27 januari. Natuurlijk is dat belangrijk! Maar het is niet genoeg. Je moet er elke dag over nadenken. Waarom lopen er tegenwoordig zoveel nazi’s rond? Na de oorlog ging het gewoon door. Veel nazi’s zaten in de regering van Adenauer, anderen mochten naar het buitenland vluchten. Onder hen waren grote criminelen. Dus is het een wonder dat we een partij hebben zoals de AfD? Dat de NPD er is? Er wordt niets aan gedaan. Ik vraag me vaak af waarom de overheid er niets aan doet. Vooral in Duitsland. Er zou geen enkele nazi in Duitsland moeten zijn. Dat had meteen gestopt moeten worden. Maar er was altijd de fascistische en nazistische ideeën zijn altijd gebleven.

Welke parallellen met de jaren dertig ziet u?

Natuurlijk zijn er een aantal. Zo zijn er spotprenten over moslims. Hetzelfde gebeurde toen in de Stürmer over de Joden. En natuurlijk bestaat antisemitisme nog steeds. Er zijn ook verspreid over het hele land nazi-groepen actief. Net zoals toen. Ze hebben samengewerkt als de NSDAP. Als dat weer gebeurt, zal het lachen ons vergaan. Dat zijn een aantal zaken, waarvan ik denk ‘dat is hoe het begon.’ Daarom denk ik dat je het de jeugd duidelijk moet maken wat toen gebeur dis. Ik zeg altijd tegen de jongeren: “Het is niet jouw schuld wat er toen gebeurde. Maar je bent schuldig als je niets wil weten van dit verschrikkelijke verhaal. Je moet alles weten van wat er toen gebeurde, zodat het nooit meer gebeurt. ”

Bent u bang dat de herinnering aan de Holocaust verdwijnt?

Ik denk niet dat dat gebeurt. Maar de kinderen en kleinkinderen van de betrokkenen leren op dat moment niets van hen. Ze zeggen niet: “Zoals het toen was, mag het nooit meer zijn”. Dat is de grote fout. In alle scholen waar ik ben geweest, zijn er altijd veel studenten van wie de grootouders nazi’s waren, maar die niets verteld hebben. Wanneer ik mijn verhaal aan de jongeren vertel, ontvang ik brieven waarin de studenten me bedanken omdat ze via mij konden ervaren hoe het toen was.

Dus wat moet er gebeuren?

Voorlichting. We hebben voorlichting nodig. Het was veel te lang stil. Pas in 1979, toen de film “Holocaust” verscheen, hebben mensen zich in het onderwerp verdiept. Mijn buren kwamen naar me toe. “In godsnaam. Wat heb je meegemaakt? Wat hebben wij Duitsers gedaan?” Men moet het blijven vertellen en onthouden. Het is niet anders. Maar het probleem is dat wij overlevenden van Auschwitz niet veel langer zullen blijven leven. Er zijn nog maar heel weinig getuigen die iets kunnen vertellen. Maar het is erg belangrijk voor de jongeren om iemand voor zich te hebben die de gebeurtenissen heeft meegemaakt. Daardoor ervaren ze het meer. Dit is iets heel anders dan wanneer het in een boek is geschreven.

Wat kan men zelf doen?

Men luistert naar mij. Dat is erg belangrijk. Mensen weten het, ik was in het concentratiekamp en heb iets te zeggen. Dat is mijn geluk. Tegen mij is niet geprotesteerd. Ten eerste heb ik veel contact met antifascistische mensen, maar ik kom ook in andere kringen die niets met het onderwerp te maken hebben en ik geef daar mijn mening. Natuurlijk zijn er mensen die er niets meer van willen weten. Mensen begrijpen de verbanden tussen gisteren en vandaag niet. Ik probeer dat te veranderen door mijn verhaal te vertellen.

Daarnaast maakt u ook muziek.

Ja, ook al heb ik veel uitvoeringen zonder de band Microphone Mafia, het muziekgebeuren is een geweldig verhaal. We realiseren ons dat je door de muziek veel makkelijker contact maakt met andere mensen en een andere cultuur. Onze band staat met drie generaties en drie religies op het podium. Wij zijn moslims, christenen en joden. We willen mensen laten zien dat je met iedereen overweg kunt. Als hij niet echt een crimineel is, kan iedereen met iedereen opschieten. Het maakt niet uit waar iemand vandaan komt. Wanneer ik denk aan de nazi’s die huizen bekladden waar vluchtelingen wonen. Omdat ze hen niet willen. Omdat ze bang zijn. Het kapitalisme leidt mensen op tot egoïsme. Niets zorgt nog voor spijt. Ze zijn verstoken van empathie. Dat is vreselijk. Je moet dat veranderen door te vertellen over de geschiedenis. Dat is het belangrijkste.

Men vraagt zich af waar dat heen gaat.

Ik weet het eerlijk gezegd ook niet en moet toegeven dat ik bang ben. De politieke situatie is eng. Dit is niet alleen in Duitsland het geval. Als ik kijk naar Donald Trump of andere populisten. Er zijn alleen nog maar oorlogen. We zeggen dat we landen helpen door wapens te verzenden en verkopen. Mensen die vandaag naar ons komen, komen uit gebieden waar we wapens aan verkopen, en we willen ze niet.

Wat hoopt u dat mensen van uw verhaal zullen leren?

Allereerst moeten ze ernaar luisteren. Dan moeten ze weten dat je iets moet doen, dat zulke vreselijke misdaden niet meer zullen gebeuren. Er zijn zoveel mensen die nog lang niet over het onderwerp hebben nagedacht. Het is mijn taak mensen voor te lichten en mensen aan te moedigen om mee te doen. Ik ervaar vaak dat mensen naar me luisteren en dan weer meedoen. Dat is geweldig.

Beste Esther Bejarano, bedankt voor uw tijd en het gesprek!

Bron

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s